Πατάξτε την φοροδιαφυγή απελευθερώνοντας την δημιουργική σκέψη

Στην καρδιά του μηχανισμού για την πάταξη της φοροδιαφυγής βρίσκεται αυτή τη στιγμή ένα σύστημα που ονομάζεται ELENXIS. Το σύστημα αυτό δεν είναι κάτι παραπάνω από ένα σύνολο κανόνων για την προώθηση υποθέσεων για περαιτέρω έλεγχο από εφοριακούς. Για παράδειγμα, ένας υποθετικός τέτοιος κανόνας μπορεί να είναι ο εξής: αν κάποιος είναι ελεύθερος επαγγελματίας και η έδρα του είναι σε περιοχή με αντικειμενική αξία πάνω από 2500 ευρώ / τ.μ. και το δηλωθέν εισόδημά του είναι μικρότερο από 20.000 ευρώ τον χρόνο τότε να γίνει επιτόπιος έλεγχος στην έδρα του.
Το σύστημα αυτό είναι κλειστό, με την έννοια ότι ελάχιστοι ξέρουν πως λειτουργεί και ακόμα λιγότεροι πως να μεταβάλλουν τους κανόνες. Επιπλέον είναι άγνωστο πόσο αποδοτικό είναι ένα τέτοιο σύστημα. Δηλαδή, πόσο καλά δουλεύουν αυτοί οι κανόνες; Υπάρχουν κάποιοι άλλοι κανόνες που μπορεί να είναι καλύτεροι; Και αν ναι πως θα τους βρούμε;

Ο τρόπος που το Δημόσιο προσεγγίζει ένα τέτοιο θέμα είναι η προκήρυξη διαγωνισμού όπου ο ανάδοχος του έργου αναλαμβάνει να διεκπεραιώσει το έργο σύμφωνα με κάποιες ελάχιστες προδιαγραφές. Όμως αυτός ο τρόπος δεν μας διασφαλίζει σε καμμία περίπτωση ότι ο αλγόριθμος θα είναι ο βέλτιστος δυνατός. Ο αλγόριθμος αυτός δεν είναι κάποια κεκτημένη γνώση που μπορούμε να την αγοράσουμε έτοιμη και πακεταρισμένη και απλώς να την εφαρμόσουμε. Το ELENXIS θα πρέπει να το δούμε ως εφαρμοσμένη έρευνα. Και ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να προχωρήσει ένα σύνθετο, ερευνητικό πρόγραμμα είναι να προσκαλέσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους. Να μπορούν όλοι να συμμετέχουν στην λύση του. Έχετε δει ποτέ κανένα Δημόσιο οργανισμό υγείας παγκόσμια να κάνει σύμβαση με ένα πανεπιστήμιο για να βρει την θεραπεία στο καρκίνο; Ακούγεται ανόητο αλλά το πρόβλημα της φοροδιαφυγής είναι ίσως στην ίδια κλίμακα, όσον αφορά την πολυπλοκότητά του. Χρειαζόμαστε όλα τα δημιουργικά μυαλά με εφαρμόσιμες ιδέες για να παταχθεί η φοροδιαφυγή.

Πάταξη της φοροδιαφυγής με έναν νέο τρόπο

Για να εκτοξευθεί λοιπόν η αποτελεσματικότητα του ELENXIS χρειάζεται ένας διαφορετικός διαγωνισμός, ένας ανοιχτός διαγωνισμός με απλούς και ξεκάθαρους όρους που θα δίνει την δυνατότητα σε όλους, από τον φοιτητή στο δωμάτιό του ως την ομάδα πανεπιστημιακών και την μεγάλη ιδιωτική εταιρία, να συμμετέχουν χωρίς κανένα κόστος. Ο διαγωνισμός αυτός θα αφορά μόνο την απόδοση του αλγορίθμου που είναι άλλωστε και η καρδιά του ELENXIS και θα είναι ανοιχτός για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, π.χ. για έναν χρόνο.

Πως θα γίνει η σύγκριση των αλγορίθμων; Με τον εξής απλό τρόπο. Το Δημόσιο θα είναι υπεύθυνο αντί για την σύνταξη των όρων ενός τυπικού διαγωνισμού να δώσει στην δημοσιότητα ένα πλήθος από φορολογικές υποθέσεις φυσικών και νομικών προσώπων. Για παράδειγμα, μπορεί να επιλέξει τυχαία 500.000 υποθέσεις σε διάστημα 5 χρόνων και για κάθε υπόθεση να υπάρχει η δήλωση εισοδήματος, περιοδικές και εκκαθαριστικές δηλώσεις ΦΠΑ, συναλλαγές από την κάρτα αποδείξεων, ακίνητα δηλωμένα στο Ε9 κλπ. Οι πληροφορίες αυτές θα είναι απόλυτα ανώνυμες. Όλα τα προσωπικά στοιχεία θα έχουν απαλειφθεί, όλοι οι ΑΦΜ θα αναγράφονται κρυπτογραφημένοι, το ίδιο και οι διευθύνσεις κ.ο.κ. Ο σκοπός είναι να μην μπορεί να γίνει ταυτοποίηση προσώπου από τα δημοσιοποιημένα στοιχεία. Άρα πλήρης προστασία προσωπικών δεδομένων. Ας ονομάσουμε αυτό το σύνολο δεδομένων σετ Α.

Στη συνέχεια θα δίνεται ένα σύνολο από ελέγχους που έχουν ήδη διενεργηθεί και το αποτέλεσμα που είχαν, δηλαδή το ποσό των προστίμων που βεβαιώθηκαν. Ας ονομάσουμε αυτό το σύνολο δεδομένων, σετ Β. Ο αλγόριθμος που θα σχεδιάσει ο καθένας θα πρέπει να μαθαίνει πως να πάμε από το Α στο Β, δηλαδή πως από την φορολογική δήλωση, τα δηλωθέντα ακίνητα κλπ να μπορούμε να γνωρίζουμε το ύψος του προστίμου που θα πληρώσει κάποιος αν γίνει έλεγχος.

Η σύγκριση των αλγορίθμων θα γίνεται σε ένα τρίτο σετ δεδομένων, ας το ονομάσουμε σετ Γ, που περιέχει σύνολο από ελέγχους αλλά αυτή τη φορά το αποτέλεσμα των ελέγχων αυτών δεν δημοσιοποιείται και είναι γνωστό μόνο στο Δημόσιο.

Άρα ο τρόπος σύγκρισης των αλγορίθμων είναι ξεκάθαρος. Καλύτερος αλγόριθμος είναι αυτός που μπορεί να προβλέψει με την μεγαλύτερη ακρίβεια το ποσό που έφεραν στα Δημόσια ταμεία οι έλεγχοι του σετ Γ.

Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να γνωρίζουμε κατά πόσο καλύτεροι είμαστε από το τωρινό επίπεδο του ELENXIS και πόσα επιπλέον έσοδα μπορεί να αποφέρει ένας καλύτερος αλγόριθμος. Οι καλύτερες 20 ομάδες θα λάβουν χρηματικά έπαθλα, τα οποία θα συναρτούνται με το ποσό των αυξημένων εσόδων και εύκολα μπορούν να είναι της τάξης των εκατομμυρίων ευρώ. Θα έχουν επίσης και την υποχρέωση να περιγράψουν με κάθε λεπτομέρεια το σύστημά τους, έτσι ώστε αυτή η γνώση να διαμοιραστεί και να αποτελέσει την βάση για ακόμα μεγαλύτερη βελτίωση, ακριβώς όπως λειτουργεί η ακαδημαϊκή έρευνα, είναι ανοιχτή και προσβάσιμη σε όλους έτσι ώστε να λειτουργήσει ως σκαλοπάτι για τον επόμενο.

Υπάρχουν κάποια θέματα με την αντικειμενικότητα των σετ Β και Γ και κατά πόσο θα μπορεί αυτή η διαδικασία να αναδεικνύει το πραγματικά καλύτερο αλγόριθμο. Για παράδειγμα, δεν ξέρουμε τι έσοδα θα φέρνανε οι υποθέσεις που δεν ελέγχθηκαν. Όλα αυτά τα θέματα ξεπερνιούνται στην πράξη με τον σωστό σχεδιασμό κυρίως του σετ Γ. Σίγουρα θα χρειαστεί να γίνει και συζήτηση σχετικά με το πως είναι ο σωστότερος τρόπος δημιουργίας των σετ Β & Γ.   

Υπάρχει προηγούμενο;

Η βασική ιδέα για αυτή την πρόταση γεννήθηκε από το Netflix Prize, το οποίο με τη σειρά του βασίστηκε στο X Prize.

Η εταιρία Netflix είναι μια αμερικάνικη εταιρία με σημερινή κεφαλαιοποίηση $4,3 δισ. με αντικείμενο την ενοικίαση DVD. Η Netflix δεν διαθέτει φυσικά καταστήματα όπως τα παραδοσιακά video club – είναι αμιγώς online – και η αποστολή των DVD γίνεται ταχυδρομικά. Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της εταιρίας είναι ότι επιτρέπει σε κάθε πελάτη να βαθμολογεί τις ταινίες που έχει δει, από 1 ως 5 αστέρια. Βασιζόμενη στις βαθμολογήσεις του κάθε πελάτη προτείνει ταινίες που δεν έχει δει και είναι πιθανό να του αρέσουν. Με αυτόν τον τρόπο ο πελάτης ανακαλύπτει ταινίες που τον ενδιαφέρουν και η Netflix κρατάει το ενδιαφέρον των πελατών της άρα και των συνδρομών τους.

Ως το 2006, η σύσταση των ταινιών γίνονταν από έναν αλγόριθμο που αναπτύχθηκε μέσα στην Netflix (in-house λύση). Στο τέλος του 2006, οι άνθρωποι της Netflix είχαν μια εξαιρετική ιδέα που έμελλε να αλλάξει ριζικά όχι μόνο τον τρόπο λειτουργίας της Netflix αλλά και πολλών άλλων. Αποφάσισαν να διοργανώσουν έναν διαγωνισμό όπου μπορούσε ο καθένας να συμμετάσχει, από τον μοναχικό φοιτητή από το διαμέρισμά του ως και την ομάδα ερευνητών από διάφορα φημισμένα ερευνητικά κέντρα. Όλοι. Ο διαγωνισμός έδινε πρόσβαση στις βαθμολογήσεις περίπου 500.000 χρηστών και ο κάθε αλγόριθμος κρίνονταν αναλόγως με το πόσο καλά μπορούσε να προβλέψει τις βαθμολογήσεις ταινιών σε ένα νέο σύνολο ταινιών. Η πρώτη ομάδα που θα κατάφερνε να βελτιώσει την ακρίβεια πρόβλεψης κατά 10% σε σχέση με τον υφιστάμενο αλγόριθμο θα κέρδιζε 1.000.000 δολάρια.

Η ανταπόκριση ήταν άνευ προηγουμένου. Συμμετείχαν 5169 ομάδες αποτελούμενες από 51051 συμμετέχοντες από 186 χώρες, γνωρίζοντας ότι η προσπάθειά τους μπορεί να μην είχιε ποτέ χρηματική ανταμοιβή. Το έπαθλο το κατέκτησε το 2009 ένας συνδυασμός από ερευνητές, φοιτητές ακόμα και ψυχολόγους, οι οποίοι αθροιστικά είχαν διαθέσει πολλές χιλιάδες ωρών από τον ελεύθερο χρόνο τους ως χόμπι.

Ο πραγματικά κερδισμένος σε αυτή την υπόθεση όμως ήταν η Netflix όπου στην ουσία πλήρωνε την κάθε ώρα του εξειδικευμένου επιστήμονα ή του ταλαντούχου μεταπτυχιακού φοιτητή με όρους ανειδίκευτου εργάτη Μπαγκλαντές (λίγα σεντς την ώρα) και όλα αυτά μόνο με την εξασφάλιση ότι θα επιτευχθεί ο στόχος του 10%. Έναν στόχο, όπου όπως δήλωνε και η ίδια, όχι απλώς δεν θα μπορούσε με τις δικές της δυνάμεις να επιτεύξει αλλά θεωρούσε ότι ήταν σχεδόν αδύνατο να επιτευχθεί από οποιονδήποτε.

Ανοίξτε τα δεδομένα και η φοροδιαφυγή δεν θα έχει που να κρυφτεί

Η δημιουργία ενός τέτοιου ανοιχτού διαγωνισμού δεν είναι ιδιαίτερα περίπλοκη, σίγουρα θα χρειαστεί τεχνική βοήθεια αλλά είναι απόλυτα εφικτή η δημιουργία του. Τα πανεπιστήμιά μας μπορούν να συνδράμουν στον σχεδιασμό και δημιουργία των 3 σετ δεδομένων.

Η πρόταση αυτή δεν έχει ιδιαίτερο κόστος. Τα όποια χρηματικά έπαθλα θα συναρτώνται με το ύψος των πρόσθετων εσόδων που θα υπάρχουν άρα δεν χρειάζεται να διατεθούν λεφτά που δεν υπάρχουν.

Είμαι σίγουρος ότι η απήχηση ενός τέτοιου διαγωνισμού θα είναι τεράστια και όχι μόνο μέσα από την Ελλάδα.

Ανοίξτε τα δεδομένα και η φοροδιαφυγή δεν θα έχει που να κρυφτεί.


2 Comments on “Πατάξτε την φοροδιαφυγή απελευθερώνοντας την δημιουργική σκέψη”

  1. Κώστα πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση!
    Κάτι παρόμοιο (πρόταση για “άνοιγμα” προς την ερευνητική κοινότητα και όχι μόνο) είχα διατυπώσει για ένα μικρότερο πρόβλημα, αυτό της κάλυψης των εκπαιδευτικών αναγκών http://pgaval.wordpress.com/2009/11/16/teacher-need-models/

    • Πέτρο,

      Στις ΗΠΑ έχουν αρχίσει να κατανοούν την σημασία του Big Data και ήδη η κυβέρνηση ανοίγει τα δεδομένα στο ευρύ κοινό.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s